Yurt içinden Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) avantajı ile araç alımı

Yurtiçinden Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) avantajı ile araç alımı

Özel Tüketim Vergisi Kanunun 7.maddesine dayanarak gerekli şartları taşıyanlar, yurtiçinden ÖTV istisnalı araç alabilirler. Aşağıdaki bilgiler ÖTV II Sayılı Liste Uyygulama Tebliğinden alınmıştır.

Kimler ÖTV istisnasından yararlanır?

18 yaşını doldurmuş malul veya engellilerin bu uygulamadan yararlanabilmesi için engellilik derecesinin %90 veya daha fazla olduğuna dair engellilik sağlık kurulu raporuna sahip olması gerekir.

18 yaşını doldurmamış malul veya engellilerin bu uygulamadan yararlanabilmesi için 20 Şubat 2019 tarihinden önce alınmış engellilik derecesinin %90 veya daha fazla olduğuna dair engelli sağlık kurulu raporu veya bu tarihten itibaren alınmış ÇÖZGER Raporunda “7” özel gereksinim kodu ile “Özel koşul gereksinimi vardır (ÖKGV)” ibaresi olması gerekir. Bununla birlikte, ÇÖZGER Yönetmeliği gereği 18 yaşını dolduran malul veya engellilerin sahip olduğu ÇÖZGER, 18 yaşını doldurduğu gün geçersiz olacağından, bu kişilerin 18 yaşını doldurduktan sonra bu istisnadan yararlanabilmeleri için engellilik derecesinin %90 veya daha fazla olduğuna dair erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporu almaları gerekir.

Birden fazla engellilik/ÇÖZGER raporu olanlar: Bir kişinin birden fazla engellilik/ÇÖZGER raporu varsa, en son tarihli olan rapor geçerlidir. Bir önceki raporu sürekli dahi olsa, sonrasında bir rapor alınmış ise önceki rapor geçersiz hale gelir. İlgili vergi dairesince; raporun geçerli rapor olup olmadığının ve aranan şartları taşıdığının tespiti yapılırken, raporun en son tarihli rapor olduğunun Sağlık Bakanlığının e-rapor sistemi üzerinden teyidi yapılır. Bu şekilde teyit edilemeyenlerin yani raporu e-rapor sisteminde kayıtlın olmayanların rapor durumu; vergi diaresince, ilgili hastaneden/il sağlık müdürlüğünden teyit edilir. Malul veya engelli tarafından geçerli raporun ibraz edilmediğinin tespiti ve ibraz edilmeyen en son tarihli raporun da ilgili istisna uygulamasında aranılan mahiyette olmaması durumunda, ziyaa uğratılan vergi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte malul veya engelliden aranır.

Başvuruda raporun ibraz edilmesi: Araç alımında; engellilik sağlık kurulu raporunun veya ÖKGV ibareli raporun bir örneğinin (elektronik ortamda teyit edilemeyenler için, aslı veya noter onaylı örneğinin) ibrazı zorunludur.

ÖTV istisnasında engellilik raporuna ilişkin tarih sınırlaması: 20.02.2019 tarihinden önce usulüne uygun olarak düzenlenmiş olan engelli sağlık kurulu raporları ÖTV istisnası uygulamasında geçerlidir. Ancak, Özel Tüketim Vergisi Kanununun yürürlüğe girdiği 01.08.2002 tarihi öncesi alınan raporlar geçerli değildir.

Engellilik sağlık kurulu raporunda veya ÇÖZGER’de, raporun süresiz olduğunun belirtilmesi halinde (ya da sürekli ibareli) herhangi bir tarihle sınırlı olmaksızın istisnadan yararlanırken, belirli süre içinde geçerli olduğunun belirtilmesi halinde, raporun süresinin bitimine 6 aydan az bir süre kalmaması kaydıyla, istisnadan yararlanılabilir. Dolayısıyla, rapor bitimine 6 aydan az süre kalmadan araç alımı yapılmış olmalıdır. Süreli raporlara dayanılarak istisnadan yararlanılması halinde, raporun süre bitiminde ÖTV istisnasının devamı için yeni rapor ibrazı aranmaz. Aynı şekilde, ÇÖZGER’e istinaden istisnadan yararlanılması ve taşıtın alındığı tarihten itibaren 5 yıllık süre içinde malul veya engellinin 18 yaşını doldurması halinde, ÖTV istisnasının devamı için erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporu ibrazı aranmaz.

Araç alımından sonraki 5 yıl içinde engel oranı düşenlerin durumu: Aracın alınmasından sonraki 5 yıl içinde engel oranları düşenlerden ÖTV istenmez. ÇÖZGER’e istinaden istisnadan yararlanılması ve taşıtın alındığı tarihten itibaren 5 yıllık süre içinde engellinin 18 yaşını doldurması halinde, ÖTV istisnasının devamı için erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporu ibrazı aranmaz. Yeni alınan raporda engel oranı %90’ın altına düşenlerden, ÖTV istenmez.

Fiyat kısıtlaması: Binek otomobil, panelvan, pick-up, arazi taşıtı, ATV, jeep, steyşın vagon, vb. taşıtlar, taşıtta tadilat aranmayan istisna uygulamasında, ÖTV ve diğer her türlü vergiler dâhil bedeli 2020 yılı için 303.200 TL’yi aşmadığı sürece ÖTV’den istisnadır.

Motor hacmi kısıtlaması: ÖTV Kanununun 7. maddesine göre; binek otomobil, panelvan, pick-up, arazi taşıtı, ATV, jeep, steyşın vagon, vb. taşıtlarda ve motosikletlerde motor hacmi sınırı kaldırılmıştır. Eşya taşımaya mahsus, 2800 cm³ veya altında motor silindir hacmine sahip van, panelvan, kamyonet, pick-up, vb. taşıtlar ÖTV’den istisnadır.

ÖTV istisnalı satın alınan taşıtın sahibi engelli kişinin vefatı halinde yapılacak işlem: Engelli tarafından alımı yapılan taşıtın kayıt ve tescil ettirilmeden engellinin vefat etmesi durumunda; istisna uygulamasından yararlanılamaz. Bu durumda, taşıtın mükellefe iade edilmemesi halinde, mirası reddetmeyen varis/varisler tarafından kayıt ve tescilden önce taşıta ait ÖTV’yi ödemeleri zorunludur. Ancak, vefat eden engelliden mirasçılara sadece bir taşıtın intikal etmiş olması, başka bir mal ve/veya hakkın intikal etmemiş olması halinde, taşıtın miras hisselerinin tek bir mirasçıya devredilmesi, devralan mirasçı açısından (kendi miras hissesine karşılık gelen kısmı hariç olmak üzere) “veraset yoluyla intikal” olarak değerlendirilmez. Bu şekilde bir ivaz karşılığında veya ivazsız (bağış, hibe, hediye vb.) olarak gerçekleşen devir işleminde ÖTV, adına kayıt ve tescil yapılan/yapılanlardan alınır.

Engelliden mirasçılara taşıtın yanı sıra başkaca mal ve/veya hakkın kalmış olması halinde ise diğer mirasçıların lehine taşıt üzerindeki mülkiyet hakkından ivazsız olarak feragatini gösteren noter onaylı belgenin ibrazı şartıyla; istisnadan yararlanılmış olan taşıtın lehine feragat edilen mirasçıya intikali, “veraset yoluyla intikal” olarak değerlendirilir. Ancak bunun için, miras kalan diğer mal ve/veya hakların toplam değerinin taşıtın değerine eşit veya taşıtın değerinden yüksek olması gerekmektedir. Aksi takdirde taşıtın devredildiği varis, kendi hissesi dışındaki hisselere isabet eden ÖTV’yi ödemek durumundadır.

ÖTV istisnalı satın alınan taşıtın hurdaya çıkarılması halinde istisna uygulaması: İstisna ile alınan taşıtların, engelliler tarafından ilk alımından sonra beş yıl geçmeden deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hâle gelmesi nedeniyle hurdaya çıkarılması halinde, taşıtları hurdaya çıkaran malul ve engelliler tarafından, 5 yıllık sürenin geçip geçmediğine bakılmadan, yeni bir taşıtın ilk alımı ÖTV’den istisna edilmiştir. Bu şekilde istisnadan yararlanmak isteyen engellinin, ekspertiz raporu ile “hurdaya çıkarılmıştır” damgası vurularak tescil belgesinin aslı veya noter onaylı örneğinin ibrazı zorunludur. Aracın kaskosu var ise bu durumda, aracın kasko değeri üzerinden değil, ÖTV indirimli tutarı üzerinden ödeme alınabilecektir.

Yabancıların ve Türk Uyruklu Mavi Kart sahiplerinin durumu: İstisnadan, Türkiye’de ikamet eden ve ikamet tezkeresine sahip yabancı ülke vatandaşları ile yurt dışında ikamet eden Türk uyruklu mavi kart sahipleri de yararlanabilir. Bunların da aranan şartları haiz olmaları ve belgeleri ibraz etmeleri gerektiği tabiidir. Ancak yurt dışından alınan ehliyet ve/veya rapor ile istisnadan yararlanılamaz.

Aracın engelli bireyin yararına kullanılmamasının ve hareket ettirici tertibatın sökülmesinin tespiti halinde: Alınan aracın, engelli kişi tarafından bizzat kullanılması; engelli kişinin taşıtı bizzat kullanmasının mümkün olmaması halinde ise sürekli olarak istifadesine sunulması gerekmektedir. Taşıtın, zorunlu sebepler dışında, engelli tarafından bizzat kullanılmadığının veya engellinin taşıtı bizzat kullanamayacak durumda olması halinde taşıtın bariz bir şekilde engellinin istifadesine sunulmadığının tespiti halinde, istisna şartlarının ihlal edildiği kabul edilir ve ilk alımda ödenmeyen ÖTV, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte malul veya engelliden alınır. Taşıtta yaptırılan hareket ettirici aksamın, sonradan söküldüğünün tespit edilmesi halinde de aynı yönde işlem tesis edilir. Söz konusu durumlara ilişkin tespitlerin, ilk alım tarihinden itibaren beş yıl geçtikten sonra yapılması halinde, ilk alımda ödenmeyen ÖTV ile ilgili olarak herhangi bir işlem yapılmaz.

ÖTV istisnalı araç alımında özel durumlar: ÖTV istisnalı olarak alınan aracın 5 yılı dolduktan sonra, kişinin, bir başka taşıt için de ÖTV istisnası uygulanması mümkün olup, bu şekilde istisnadan yararlanılabilmesi için eldeki taşıtın satılması veya devri aranmaz. İkinci aracın alımı öncesi, ilk aracın 5 yıllık süresinin dolduğuna ve ÖTV muafiyetinin sona erdiğine dair noterden işlem yapılması gereklidir. Bu durumda MTV muafiyeti sadece yeni araç için kullanılacak olduğundan, eski araç için MTV muafiyeti sona ereceğine dair vergi dairesine bildirimde bulunmalıdır.

ÖTV istisnalı olarak alınmış ancak 5 yıl dolmadan ÖTV ödenerek aracın satılması durumunda, aracın alımından itibaren 5 yıl dolmadan yeniden istisnadan yararlanılması mümkün değildir.

5 yıllık süre dolmadan Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca ayıplı mal kapsamında iade edilerek, aynı nitelikleri sahip yeni bir taşıtın alımı halinde, söz konusu taşıt için de istisna uygulanması mümkündür. Bu durumda, beş yıllık sürenin başlangıcı, yeni alınan taşıtın ilk iktisabı tarihinden itibaren başlar. Bununla birlikte, malul veya engellinin ölümünden sonra, mirasçılara veraset yoluyla intikal eden taşıtın, ayıplı mal kapsamında olması nedeniyle mirasçılar tarafından satıcıya iade edilmesi ve bunun karşılığında yeni bir taşıtın alınmak istenmesi halinde, yeni taşıtın mirasçılar tarafından ilk alımında ÖTV istisnası uygulanmaz.

Malul veya engelli tarafından alımı yapılmış ancak taşıt kayıt ve tescil ettirilmeden malul veya engellinin vefat etmesi durumunda, ÖTV istisnası uygulanmaz. Bu durumda, mirası reddetmeyen varis/varisler tarafından kayıt ve tescilden önce taşıta ait ÖTV ödenir.

Malul veya engelli tarafından ÖTV’den istisna olarak ithal edilen taşıtın (yurt dışından alınan), ithalat tarihinden itibaren 5 yıllık süre geçmeden, yurt içinden ÖTV istisnalı araç alınamaz.

Engellilik oranı %90 ve üzerinde olanlar ile ÇÖZGER raporunda “özel koşul gereksinimi var (ÖKGV) yazan çocuklar adına taşıt alımlarında ÖTV istisnası uygulanması: Bu şartları taşıyanlar ÖTV istisnalı araç alım ve satımında aşağıdaki işlemleri yaptırmak zorundadırlar:

  1. a) Adına araç alınacak 18 yaşın altındaki çocukların anne ve babaları birlikte noterden “muvafakat belgesi” imzalarlar. Araç satışında da aynı işlem gerekmektedir.
  2. b) Adına araç alınacak kişi 18 yaşın üzerinde ve zihinsel engelli olmayan bir kişi ise, engelli birey kendi adına işlem yapabilir. Araç alımı için engelli bireyin kendisi, ilgili kişiye noterden vekâlet verir. Araç satışında da engelli birey kendi işlemlerini kendisi yapar.
  3. c) Adına araç alınacak kişi 18 yaşın üstünde ve zihinsel engelli ya da ileri evrede demans ya da alzheimer hastalığı gibi psiko-ruhsal engelli ise, engelli kişinin adına vasi kararı alınması istenir. Vasi kararı daha önceden çıkartılmış ise; ilgili adliye kaleminden, hâkim tarafından imzalı “araç alımına ait kullanılmak üzere’’ yazı almaları istenir. Aracın satışında yine mahkemenin ilgili kaleminden araç satışına ait yazının beyanı istenir.
  4. d) Eğer anne baba boşanmış ise; 18 yaş altı çocuklar için; araç alım ve satışındaki tüm işlemleri velayeti alan ebeveyn, diğer ebeveynin izni olmaksızın yapabilir.

Engel oranı %90 ve üzerinde olup taşıtta tadilat aranmayan istisna uygulaması: Bu uygulamada, taşıtta herhangi bir mekanik ilave veya tadilat (özel tertibat) yapılması şartı aranmaz. Bu uygulama kapsamında alınan taşıtın, malul ve engellilerin taşıtı bizzat kullanması veya kullanamaması şartı aranılmamaktadır. Dolayısıyla araç, malul ve engellinin bizzat kendisi tarafından da kullanılabilir. Bununla birlikte, istisna kapsamında ilk iktisabı yapılan taşıtın malul ve engellinin bizzat kullanmasının mümkün olmaması halinde, zorunlu haller dışında, engelli kişinin sürekli olarak istifadesine sunulması gerekir.

Engel oranı %90 ve üzerinde olup taşıtta tadilat aranan (rampa veya asansör) istisna uygulaması: Engellilik durumunun taşıtı bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu, engelli sağlık kurulu raporuyla belgeleyen ve engellilik derecesi %90 veya daha fazla olan engelliler ile ÇÖZGER raporu ÖKGV ibareli olup raporunda tekerlekli sandalye ya da sedye kullanacaklarına dair bir ibare olanlar bu uygulamadan yararlanabilmektedir. Taşıtta tadilat yapılmış olan bu araçlar, tekerlekli sandalye kullanan, malul ve engellinin bizzat kendisi tarafından kullanılamaz. Taşıt bayiden alınmadan önce uygun tertibatın yapılması zorunludur. Bakınız: ÖTV II Sayılı Tebliğ 1.2.2. Taşıtta Tadilat Aranan İstisna Uygulaması.

Bu istisna kapsamında, 87.03 tarife pozisyonunda sınıflandırılan panelvan, kombi gibi hem yük hem yolcu taşımacılığında kullanılabilen çok amaçlı taşıtlar (hafif ticari taşıtlar) ile sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olan taşıtlar ÖTV’den istisnalı olarak alınabilir. Bunun yanı sıra, 10 veya üstü oturma yerine sahip taşıtlarda tadilat yapılarak, diğer şartlar sağlanırsa istisnadan yararlanılabilir.

Engellilik derecesi %90’ın altında olup aracı bizzat kendisi kullanacakların taşıt alımlarında istisna uygulaması: Engellilik derecesi %90'ın altında olanlarda, aranan şartları haiz olmak koşuluyla belli bir engellilik derecesine sahip olunması şartı aranmaz. İstisnadan yararlanmak için taşıtın, özel tertibatlı olması ve malul veya engelli tarafından bizzat kullanılabilecek durumda olması şarttır. Bu uygulamada, taşıtı hareket ettirici aksam olarak debriyaj, fren ve gaz pedalları ile vites kolu kabul edilir. İlk iktisaptan önce hareket ettirici aksamda sabitlenmiş bir şekilde özel tertibat yapılması gerekmekte olup, yapılan özel tertibatın kişinin engelliliğiyle uyumlu olması da zorunludur.

Sol el ve/veya kolda engelliliği bulunanların, taşıtta hareket ettirici aksam sayılan manuel vites kolunu engelliliğe uygun olarak direksiyona monte ettirmesi ve benzeri şekilde tadilat yaptırması veya taşıtın fabrika çıkışında vitesin direksiyonun sağ tarafına sabitlenmiş olması gibi haller hareket ettirici aksamda özel tertibat olarak kabul edilir. Direksiyona topuz takılması, engelin bulunduğu taraftaki silecek kolu, sinyal, cam silecek kumandası, dörtlü flaşör, ön-arka cam su fıskiyesi, korna ve kontak gibi düzeneklerin diğer tarafa alınması veya direksiyon simidine monte edilmesi ve benzeri tadilatlar taşıtı hareket ettirici aksamda özel tertibat kapsamında değerlendirilmez.

Taşıtın otomatik vitesli olması, engelliliğe uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırılması şartının aranmasına engel değildir. Dolayısıyla otomatik vitesli taşıtların hareket ettirici aksamında da kişinin engelliliğine uygun olarak sabitlenmiş özel tertibat yaptırılması gerekmektedir. Örneğin, sağ ayağı ampute veya her iki ayağında/dizinde ayaklarını kullanmaya mani aynı oranda kısıtlılık olan bir engellinin, fren ve gaz pedalında özel tertibat yaptırmadan otomatik vitesli taşıtı kullanması mümkün olmadığından, ancak anılan tertibatın yaptırılması halinde otomatik vitesli bir taşıt bakımından istisnadan faydalanılabilir. Öte yandan, manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtlar, fren ve gaz pedallarında özel tertibat yaptırılmasını gerektirir başkaca engelinin olmaması kaydıyla, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edilir.

Öte yandan engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında tadilat yaptırılmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır. Örneğin, sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alımında istisna uygulanmaz.

Raporda bulunması gereken ibareler: 20.2.2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesi şarttır. Bu tarihten itibaren düzenlenmekle birlikte söz konusu değerlendirmeyi içermeyen raporlara istinaden işlem yapılmaz. Bununla birlikte, 20.2.2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için ise raporun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların) kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerekir. 20.2.2019 tarihinden önce düzenlenen raporlardan; taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirme bulunmayanlar ile “Özel tertibatlı araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeleri içeren raporlara istinaden işlem yapılmaz. Ancak, taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirmeyi içermemekle veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeler içermekle birlikte, raporda yer alan tespit ve açıklamalardan (sağ veya sol kol/bacak uzuv yokluğu veya uzuvların fonksiyonlarını yitirdiği/yerine getirmediği/kullanılamadığı ve benzeri) özel tertibat gerekliliğinin açıkça anlaşılması halinde, bu raporlara istinaden de işlem yapılabilir.

Sürücü belgelerinin niteliği: İstisnadan yararlanılabilmesi için H sınıfı sürücü belgesi olanların, bu ehliyetleri 30.12.2022 tarihine dek geçerlidir. Yeni ehliyet alşanlarla, H sınıfı ehliyetlerini yenileyenlerin engellilik durumu itibarıyla istisna kapsamındaki taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri (kod numarasını/numaralarını) içeren sürücü belgesini haiz olunması şarttır. Ancak, sürücü belgesinde özel tertibat kodlarının bulunması, istisnadan yararlanmak için gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Engelliliği ile sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair değerlendirme bulunan engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumunun ne yönde bir tertibat gerektirdiğinin tespitinde, sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodları dikkate alınır. Bu kodların engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerekir. Yeni araç alımlarında, Uygulama Tebliğine göre süresi içinde geçerli olduğundan, H sınıfı sürücü belgelerin yenilenmesi istenmez.

Sürücü belgesi ile engel durumunun uyumu: Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının uygunluğu belirlenirken engellilik sağlık kurulu raporundaki teşhis ve/veya bulgular esas alınır. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kod/kodlarının uyumlu olmaması halinde istisna kapsamında işlem tesis edilmez. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumundan, engelin hangi uzvu etkilediğinin açıkça anlaşılamaması nedeniyle tereddüde düşülmesi durumunda raporu düzenleyen hastaneden açıklama istenebilir.

Bizzat kullanım amacıyla, engelli sağlık kurul rapor örneği, taşıtın hareket ettirici aksamında engelliliğe uygun olarak tadilat yapıldığına dair teknik belgenin aslı veya noter onaylı örneği, alıcının sürücü belgesinin fotokopisi, Satış faturasının, aslının aynı olduğu işletme yetkililerince imzalanarak ve kaşe tatbik edilerek onaylanmış fotokopisi mükellef tarafından, beyannamenin verildiği vergi dairesine verilir. Otomatik vitesli taşıtların özel tertibatlı olarak kabul edildiği hallerde, beyannamenin verildiği vergi dairesine,  taşıtın engelliliğe uygun olarak tadil edildiğine dair teknik belge yerine taşıtın otomatik vitesli olduğuna dair uygunluk belgesinin aslı veya noter onaylı örneği verilir. Vites kutusuna ait bilgilere uygunluk belgesinde yer verilmeyen taşıtlarda, uygunluk belgesi yerine taşıtın otomatik vitesli olduğuna dair ÖTV mükellefinden yazılı beyan alınır.

ÖTV II Sayılı Tebliğ ve Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanan Yönergeye göre; hem alt, hem üst ekstremitede veya her iki alt veya her iki üst ekstremitede aynı veya farklı tür engelin bulunduğu durumlarda, ekstremitenin türü (alt/üst) ve yönü (sağ/sol) itibarıyla, her bir engel durumu ve buna karşılık gelen engel oranları ayrı ayrı belirtilir.

Raporun açıklama kısmına; manuel vitesli bir taşıtın hareket ettirici aksamında (gaz, fren, debriyaj pedalı ve vites kolu) özel tertibat yaptırmadan taşıt kullanamayacak durumda olan engelliler için “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.”, özel tertibat yaptırmadan kullanabilecek durumda olan engelliler için ise “özel tertibatlı araç kullanmasına ihtiyaç yoktur” ibarelerinden biri mutlaka yazılır. Bu iki ibare dışında, “özel tertibatlı araç kullanabilir”, “otomatik vitesli araç kullanabilir”, “otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade eden değerlendirmelere raporda yer verilmez. Bunların yanında engelli raporlarına sürücü belge sınıfı, özel tertibat kodu, sürücü olunup olunamayacağına dair bir hüküm kesinlikle yazılmaz.

20.2.2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesi şarttır.

Yurt içinden alınmış ÖTV istisnalı araçları kimlerin kullanabileceği ve satış yasağı: Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 53.maddesine göre; engellilere ait araçların trafik tescil kuruluşlarınca tescil işlemlerinin yapılması sırasında tescil belgelerine ve bilgisayar kayıtlarına bazı hususlarda şerh konulur. Buna göre;

a) Engellilik derecesi % 90’ın altında olan engelliler tarafından bizzat kullanılmak amacıyla özel tertibatlı araçların ÖTV’den muaf olarak yurt içinden ilk alımında tescil belgelerine, ilk alım tarihinden itibaren 5 yıl geçmedikçe ÖTV ödenmeden devri, satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekâletname ile devredilmesi, özel tertibatının kaldırılması veya değiştirilmesi yasaktır. Herhangi bir engeli bulunmayan kişilerin kullanımına uygun olarak üretilmiş olan aracın teknik donanımlarında hiçbir değişiklik yapılmadan, engelli kişinin sağlık raporunda belirtilen tertibatın ilave aparatlarla taktırılmış olması halinde, bu araç sahibinin eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarından bir sürücü veya noterce düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından da kullanılabilir. Aracın engelli veya bu kişiler tarafından her iki şekilde de kullanılabileceğinin yetkili kurum ve kuruluşlarca belgelendirilmesi şarttır.

b) Özel tertibatı olmayıp, engellilik derecesi % 90 ve üzeri olan engelliler tarafından ÖTV’den muaf olarak yurt içinden satın alınan araçların ilk alım tarihinden itibaren beş yıl geçmedikçe ÖTV ödenmeden devri, satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekâletname ile devredilmesi yasaktır. Yönetmeliğin “e” bendinde yurt içinden alınmış bu özellikteki araçları kullanacak kişiler ile ilgili herhangi bir kısıtlama olmadığı açıktır. Yönetmeliğin 53.maddesinin “e” bendinde 2011 yılında yapılan değişiklik ile %90 ve üzeri engelliler adına yurt içinden alınan özel tertibatı olmayan araçları, sahibi dışında, sürücü belgesine sahip akraba dışı herhangi bir kişinin de kullanabilmesi mümkün hale gelmiştir. Yönetmeliğin bu maddesine göre, tescili yapılan araçların belgelerine, araç kullanımına ilişkin herhangi bir kısıtlama şerhi yazılmamaktadır. Bu açıklama, 81 İl Emniyet Müdürlüğüne gönderilen 12.9.2011 tarih ve 181166 sayılı talimat ile detaylı olarak açıklanmıştır.

Malul ve engelliler tarafından ÖTV’den istisna olarak ilk iktisabı yapılan taşıtın, istisnadan yararlanabilecek durumdaki bir malul ve engelliye satış veya devri: Bu durumda; ÖTV aranmaz. Ancak, bu durumda da alıcı engelliye ilişkin aranan belgelerin ilgili vergi dairesine ibrazı zorunludur. Bu durumda taşıtı satan kişinin, sattığı araç için belirlenmiş olan 5 yıl bitmeden yeni araç alması mümkün değildir. Aracı satın alan engelli kişi için 5 yıllık süre ise aracın ilk sahibi tarafından hangi tarihte alındığına bakılmaksızın, aracı kendi aldığı tarihte başlar.

Karayolları Trafik Yönetmeliğinde adı geçen 3.dereceye kadar kan ve sıhri (kayın) hısımlar: Araç ruhsatı engelli bireyin adına düzenlenir. Aşağıda ‘’kişinin’’ olarak belirtilen; ruhsat sahibi engelli bireydir. Evlatlık çocuklar, öz çocukla aynı hükümlere tabidir.

Birinci derecede kan hısımları kişinin; çocukları ve çocuklarının eşleri, annesi ve annesinin eşi, babası ve babasının eşidir.

Birinci derecede sıhri (kayın) hısımlar kişinin; eşinin annesi ve onun eşi, eşinin babası ve onun eşidir.

İkinci derecede kan hısımları kişinin; kardeşleri ve onların eşleri, torunları ve onların eşleri, büyük annesi ve onun eşi, büyük babası ve onun eşidir. İkinci derecede sıhri (kayın) hısımlar kişinin; eşinin kardeşleri (kayın, baldız, görümce) ve onların eşleri, eşinin büyük annesi ve onun eşi, eşinin büyük babası ve onun eşidir.

Üçüncü derecede kan hısımları kişinin; kardeşinin çocukları (yeğenleri) ve onların eşleri, dayısı ve onun eşi, amcası ve onun eşi, halası ve onun eşi, teyzesi ve onun eşidir. Üçüncü derecede sıhri (kayın) hısımlar kişinin; eşinin kardeş çocukları (kayın, baldız ve görümce çocukları) ve onların eşleri, eşinin dayısı ve onun eşi, eşinin amcası ve eşi, eşinin halası ve onun eşi, eşinin teyzesi ve onun eşidir.

Engelli park kartı: ÖTV'den istisna olarak alınan araçlarla, engel oranı %90 ve üzerinde olanlar ve ÇÖZGER raporunda "ÖKGV" ibaresi olanlara, Trafik Tescil Şubelerden, engelli park kartı verilmektedir. Bu kartı almak için, engelli ya da birinci derece yakınları ya da kanununi temsilcileri; engelli sağlık kurul raporu/ÇÖZGER rağoru, araç ruhsatı ve bir resim ile ilgili şubeye başvuru yaparlar. Bu kart haricinde, engelli kimlik kartı sahibi olmak kişiye, engelli park yerlerini kullanma hakkı vermez.

Plakalarda engelli işareti uygulaması, 2011 yılında Yönetmelikte yapılan değişikik ile kaldırılmıştır.

MTV muafiyeti: ÖTV istisnalı alınan araçlar MTV'den muaftır. Ara. alımından sonra, ilgili vergi dairesine; araç ruhsatı, engelli sağlık kurul/ÇÖZGER raporu ile başvuru yapılır.

ÖTV istisnalı araçların muayeneleri: Aracın muayene tarihi, aracın engelli kişi adına tescil edildiği tarih değil, aracın trafiğe girdiği tarihe göre belirlenir. Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları Düzenleme Genel Müdürlüğünün Genelgesine göre (26.12.2013),…engellilere ait araçların muayeneleri de randevu ile yapılır, randevu için verilen süre 7 günü geçemez. Randevu günü, ÖTV istisnalı araçlara öncelik tanınmaktadır.

Oturulan konut önüne engelli araç park yeri yaptırılması: Konut önüne engelli araç park yeri yaptırmak isteyenler; il/ilçe belediyesine; engelli raporu, ÖTV indirimli alınan araç ruhsatı ve dilekçe ile başvuru yapmalıdır. Engel oranının %90 veya üzerinde olup aracın ÖTV indirimli olmaması halinde, park yerinin yapılması; belediyenin inisiyatifindedir.

Bakınız: ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ (II) SAYILI LİSTE UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ https://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.20695&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=%C3%96zel%20T%C3%BCketim%20Vergisi%20(II)%20S

Diğer Kaynaklar:

ÖTV Kanunu,2002

Sağlık Bakanlığı Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönerge, 2019

Karayolları Trafik  Yönetmeliği

MTV Kanunu

 

 

Derleyen: Ayşe SARI

Sosyal Hizmet Uzmanı

SAHİMSEN Engelliler Komisyon Başkanı